| Seminarium naukowe „Otwartość w nauce – Open Access i inne modele” |
|
Warszawa, 15 października 2009
W toku ostatnio zorganizowanej przez PAN międzynarodowej konferencji „Public trust in science and industry-supported research and education” (8.05.2009) zgodnie podkreślano, że otwartość w nauce jest niezbędnym warunkiem budowania zaufania społecznego do nauki i uczonych oraz zdobycia poparcia społecznego dla starań o wzrost jej finansowania, co w naszym kraju ma przecież wymiar szczególny. Podkreśla się, że społeczeństwo ma prawo do obszerniejszej informacji o prowadzonych badaniach (które przecież w przeważającym stopniu są finansowane ze środków publicznych), jak również do informacji o wynikach tych badań (zwłaszcza wtedy, gdy są one prowadzone na chorych, co stanowi z ich strony prawdziwe poświęcenie dla dobra wiedzy i postępu medycyny). Dodatkowym bodźcem do poszukiwania nowych rozwiązań są także lawinowo rosnące koszta dostępu do publikacji naukowych (subskrypcja czasopism i opłaty za dostęp on-line), co sprawa, że biblioteki i instytucje naukowe mają coraz większe problemy z odnawianiem prenumeraty i zakupem nowych pozycji. Wyjściem naprzeciw temu problemowi jest tzw. „open access”, a zatem publikowanie pracy na stronie internetowej pisma od razu po jej przyjęciu do druku, bądź z kilkumiesięcznym opóźnieniem. W tym modelu opłaty związane z kosztami przygotowania pracy do umieszczenia na stronie internetowej ponoszą autorzy (lub ich instytucja naukowa), nie zaś czytelnik. Jako przykład można podać bazę Public Library of Science (PLoS) z towarzyszącymi jej licznymi periodykami on-line. W USA obowiązuje zasada, że prace naukowe powstałe jako wynik badań naukowych finansowanych przez Narodowy Instytut Zdrowia muszą być zdeponowane w bazie PubMed Central od razu po ich przyjęciu do druku i udostępnione najpóźniej 12 miesięcy po publikacji. W świecie naukowym toczy się obecnie szeroka dyskusja nad różnymi aspektami „open access” i sugeruje się rozmaite modele rozwiązań towarzyszących mu problemów, w tym praw autorskich, opłat, itd. Obecnie w Senacie USA toczy się dyskusja nad proponowaną przez rząd legislacją, która miałaby dotyczyć wszystkich instytucji naukowych otrzymujących nakłady ponad 100 mln $ rocznie, w myśl której okres od publikacji do „open access” miałby być skrócony do 6 miesięcy (obecnie jest to 12 miesięcy). Idea ta spotyka się z opozycją ze strony niektórych wydawców (w tym akademickich) i towarzystw naukowych, obawiających się spadku wpływów, co może zagrozić ich normalnej działalności. Trzeba pamiętać, że rolą wydawców jest dbałość o merytoryczną wartość i integralność treści naukowych i fakt ten powinien być brany pod uwagę we wszystkich proponowanych zmianach. Otwartość w nauce to nie tylko dostęp do wyników badań naukowych, ale i informacja, jakie badania są prowadzone. Ma to szczególne znaczenie w przypadku badań z udziałem człowieka (przede wszystkim badań na chorych), jako że ocenia się, że wyniki ok. 50% z nich nigdy nie są publikowane. Od kilku lat w USA istnieje obowiązek rejestrowania badań klinicznych w ogólnodostępnym rejestrze. Ostatnio taka inicjatywa została również podjęta w naszym kraju. Konieczność większej otwartości w nauce jest oczywista w czasach, gdy ma to również dotyczyć dokumentacji medycznej. W USA np. zainicjowano ostatnio program OpenNote, zgodnie z którym pacjent ma prawo wglądu w swoją historię choroby i notatki na temat jej przebiegu prowadzone przez lekarza. Uważa się, że może to poprawić relacje pacjent – lekarz i przyczynić się do poprawy skuteczności terapii. Seminarium wyszło zatem naprzeciw tej niezwykle aktualnej tematyce o istotnym znaczeniu merytorycznym, społecznym i ekonomicznym. Wzięło w nim udział ponad 100 osób z całego kraju. Byli wśród nich między innymi przedstawiciele świata nauki, mediów oraz pracownicy bibliotek. Tak duża różnorodność uczestników umożliwiła przeprowadzenie ożywionej dyskusji, w której ujawniły się różne stanowiska odnośnie do zagadnienia Open Access. List Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego prof. Barbary Kudryckiej Program Przedstawione prezentacje:
INFORMACJE OGÓLNE: Udział w seminarium jest bezpłatny. Organizator: Polska Akademia Nauk i Uniwersytet Warszawski Miejsce konferencji: Pałac Staszica, Sala Lustrzana ul. Nowy Świat 72, Warszawa Sekretariat organizacyjny: Kancelaria Polskiej Akademii Nauk Biuro Współpracy z Zagranicą Pałac Kultury i Nauki Pl. Defilad 1 00-901 Warszawa tel.(+48 22) 656 62 64; 620 43 49 fax(+48 22) 620 33 74 Dr Urszula Wajcen (Dyrektor) e-mail: Adres poczty elektronicznej jest chroniony przed robotami spamującymi. W przeglądarce musi być włączona obsługa JavaScript, żeby go zobaczyć. |
